आज हरिबोधिनी एकादशी ब्रत

मकवानपुर, २७ कात्तिक । आज कार्तिक शुक्ल एकादशी अर्थात् हरिबोधिनी एकादशी । हिन्दु धमालवम्बीले आज ब्रत बसी भगबान बिष्णुको पूजाआजा गरी मनाउने गर्छन् । आजै घरघरमा बिधिपूर्वक रोपिएको तुलसीको विवाह दामोदरसंग गरी पूजागर्ने प्रचलन रहेकोछ ।
आषाढ शुक्ल एकादशी अर्थात् हरिशयनी एकादशीका दिन घर घरमा रोपेर विशेष पूजा गरिएको तुलसीको मठमा गाईको गोबर र रातो माटोले पोतेर सिँगारी फूल मालाले सजाएर विवाह गरिन्छ । तुलसी विष्णुप्रिया भएकाले यस दिन तुलसीको दामोदरसँग विवाह गर्ने परम्परा बसेको हो । तुलसीको मठ नजिकै विष्णुको प्रतीकका रुपमा निगालाको लिंगो गाडेर विधिपूर्वक पूजा गरिन्छ । कार्तिक महिनाभर सबै देवदेवी तुलसीमै निवास गर्छन् भन्ने धार्मिक विश्वास छ ।

हरिशयनी एकादशीदेखि हरिबोधिनी एकादशीका दिनसम्म तुलसीको विशेष पूजा आराधना गर्ने शास्त्रीय विधि छ । यस अवधिलाई चत्तुर्मास ब्रत पनि भनिन्छ । साथै हरिशयनी एकादशीका दिनमा क्षीरसागरमा सुत्नुभएका विष्णु कार्तिक शुक्ल एकादशीका दिन ब्युँझनुहुने भएकाले आजको एकादशीलाई हरिबोधिनी वा प्रवोधिनी एकादशी पनि भनिन्छ ।
आदिकालदेखि पूजाको परम्परा बसेको तुलसीको महिमा वैज्ञानिकरुपमा पनि लाभदायक प्रमाणित भएको छ । यसैले तुलसीको मठ हुने घरलाई तीर्थ समान मानिन्छ । तुलसीको सुगन्धले दश दिशा पवित्र हुन्छ भनिन्छ । तुलसीको पूजा गरिएको घरमा यमदूत पनि पस्दैनन् भन्ने आस्थाका कारण हिन्दू धर्मावलम्बीले घरमा तुलसीको मठ बनाउँछन् ।

तुलसीको महत्व
तुलसीको पात, डाँठ, वा फूलको रस रुघाखोकी र औलो लगायत रोगका लागि औषधि हुन्छ । यो रस शरीरमा लगाएर सुतेमा लामखुट्टेले टोक्दैन । तुलसीको मठ भएको स्थल वरपर विषालु सर्प पनि आउँदैन । मठको वरपर वहने हावाले विषालु कीटाणुलाई नष्ट गर्दछ । शरद ऋतुभर सबै प्राणीका लागि तुलसीलाई महाऔषधि मानिन्छ ।
तुलसीबाट बनेको चिया मानव शरीरमा रोग प्रतिरोधी क्षमता वृद्धि गर्न उपयुक्त मानिन्छ । कोरोनालगायत भाइरसबाट बच्न तुलसीको चिया नियमित सेवन गर्नाले लाभ मिल्ने आयुर्वेदका चिकित्सकहरु बताउछन् ।

कार्तिक महिनामा तुलसीको माला लगाउँदा र एक लाख तुलसी पत्र विष्णुलाई अर्पण गर्दा मनोकांक्षा पूरा हुन्छ भन्ने विश्वास छ । गरुड पुराणमा उल्लेख भए अनुसार यस महिनामा एउटा तुलसी पत्र भगवान् विष्णुलाई अर्पण गर्दा १० हजार गाई दान गरे बराबरको फल मिल्दछ ।
आज काठमाण्डौको पशुपतिनाथ, बुढानिलकण्ठ, भक्तपुरको चाँगुनारायण, ललितपुरको विशंखुुनारायण, काठमाडौँका शेषनारायण र इचँगुनारायण स्थानमा विशेष मेला लाग्दछ ।त्यस्तै थाहा नगरपालिकाको ऋषेश्वर, भैंसेको त्रिखण्डेश्वर माहदेव मन्दिर, दक्षिणकालीको शेषनारायण मन्दिर लगायत देशभरका नारायण मन्दिरमा विशेष पूजा गरी यो पर्व मनाइन्छ ।